YENİ YAZI DİZİSİ – ŞİRKET BİRLEŞMELERİ VE SATIN ALMA SÜREÇLERİ 4

TTK m. 146 Kapsamında Birleşme Türleri, Pay Değişim Oranı ve 2024–2025 Gelişmeleri

Yeni Dönemin Stratejik Hamlesi – Şirket Birleşmeleri

Küresel rekabetin hızla şekillendiği ve ekonomik dengelerin yeniden kurulduğu bir dönemde, şirket birleşmeleri yalnızca bir büyüme stratejisi değil; aynı zamanda sürdürülebilirliğin, verimliliğin ve uzun vadeli vizyonun önemli bir parçası hâline geldi. Türkiye’de de son yıllarda hem ulusal hem de uluslararası sermayenin birleşmelere ilgisi artarken, bu sürecin hukuki ve finansal temelleri daha da önem kazandı.

Bu yazıda, Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 146 ve devamı hükümleri çerçevesinde şirket birleşmelerinin hukuki altyapısını, birleşme türlerini, pay değişim oranı hesaplamasını, ve 2024–2025 dönemindeki güncel gelişmeleri detaylı şekilde ele alacağız. Özellikle birleşme sürecine hazırlanan, bu alanda danışmanlık veren veya yatırım kararları alan herkes için pratik ve kapsamlı bir kaynak olması amacıyla hazırlandı.

Türkiye’de Şirket Birleşme Türleri: Devralma mı? Yeni Kuruluş mu?

İki ya da daha fazla şirketin tek bir yapıda birleşmesi, bu şirketlerden birinin veya birkaçının tüzel kişiliğinin sona ermesiyle sonuçlanıyorsa, bu işleme “şirket birleşmesi” denir. Eğer bir şirket diğerini kendi bünyesine dahil ediyorsa, bu işlem “devralma şeklinde birleşme” olarak adlandırılır.

Türk Ticaret Kanunu’na göre şirket birleşmeleri iki ana şekilde gerçekleşir:

🔹 A) Devralma Şeklinde Birleşme

Bir şirketin diğerini aktif ve pasifleriyle birlikte tasfiye olmaksızın devraldığı birleşme türüdür. Devrolunan şirket sona erer, ortakları ise devralan şirkette pay sahibi olur.

🔹 B) Yeni Kuruluş Yoluyla Birleşme

İki veya daha fazla şirketin birleşerek tamamen yeni bir tüzel kişilik oluşturduğu modeldir. Mevcut şirketlerin tamamı sona erer ve ortaklar yeni kurulan şirkette pay alır.

Her iki yöntemde de şirketlerin tüm malvarlıkları, yükümlülükleri ve hakları birleşmeyle birlikte devrolur. Hangi yöntemin seçileceği şirketlerin büyüklüğü, faaliyet alanı, iş stratejisi ve kurumsal hedefleri doğrultusunda şekillenir.

Şirket Birleşmelerinde Hukuki Sınırlamalar

Birleşmenin yasal olarak geçerli sayılabilmesi için TTK’da belirli sınırlamalar getirilmiştir:

Şirket Türü	Kimlerle Birleşebilir?	Özel Durumlar
Sermaye Şirketi	Sermaye şirketleri ve kooperatiflerle	Devralan tarafsa, şahıs şirketlerini de devralabilir.
Şahıs Şirketi	Şahıs şirketleriyle	Devrolunan tarafsa, sermaye şirketleriyle birleşebilir.
Kooperatif	Kooperatifler ve sermaye şirketleriyle	Devralan konumundaysa şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Ayrıca tasfiye halindeki şirketler, malvarlığı henüz dağıtılmamış olmak şartıyla birleşme işlemlerine katılabilir (TTK m. 138).

TTK m. 146 ve Sonrası Birleşme Sözleşmesi Neleri Kapsamalı?

TTK m. 146 uyarınca, şirket birleşmelerinin merkezinde “Birleşme Sözleşmesi” yer alır. Bu sözleşmenin geçerli olabilmesi için aşağıdaki unsurlar mutlaka yer almalıdır:

·         Şirketlerin unvan, tür ve merkez bilgileri

·         Birleşmenin türü (devralma veya yeni kuruluş)

·         Pay değişim oranı ve yeni payların özellikleri

·         Yeni çıkarılacak payların türü ve imtiyazları

·         Varsa ortaklara yapılacak nakit ödemeler (ayrılma akçesi)

·         Alacaklıların korunmasına ilişkin hükümler

·         Çalışanlara dair planlamalar ve varsa sosyal plan

·         Sermaye artırımı ve birleşmenin ticaret siciline tescili

Birleşme sözleşmesi ayrıca, pay sahiplerinin çıkarlarını dengeleyen ve sürecin şeffaf ilerlemesini sağlayan bir araçtır. Yönetim organlarının hazırlayacağı “birleşme raporu”, ortakların bilgilendirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Birleşme raporu (TTK m. 147): Yönetim organları tarafından hazırlanır; amaç, sonuçlar, sözleşme, pay değişim oranları gibi unsurlar içerir. Yeni kuruluş halinde, yeni şirketin ana sözleşmesi de rapora eklenmelidir.

Genel kurul onayı (m. 151): Yazılı sözleşme onaylanmadan birleşme geçerli olmaz. Kolaylaştırılmış usulde yeniden kuruluş kullanılamaz, genel kurul onayı aranır.

İnceleme hakkı (m. 149): Pay sahipleri, 30 gün önce birleşme belgelerini inceler. Küçük/orta ölçekli şirketlerde muafiyet mümkündür

Ticaret siciline tescil (m. 152–153): Onay sonrası tescil ile birleşme kesinleşir; devrolunan şirket resmen sona erer

Pay Değişim Oranında Hakların Dengesi Nasıl Sağlanır?

Birleşmede en hassas aşamalardan biri, pay değişim oranının doğru şekilde hesaplanmasıdır. Bu oran, devrolunan şirket ortaklarının yeni yapıda ne kadar pay alacağını belirler.

Pay Değişim Oranı Nasıl Hesaplanır?

1.       Cari Değer Tespiti: Her iki şirketin piyasa veya defter değerleri belirlenir.

2.       Birim pay değeri: Cari değer / nominal sermaye = birim payın cari değeri.

3.       Oran Hesabı: Devralan şirketin birim pay değeri / devrolunanın birim pay değeri

4.       Sermaye Artırımı: Devralan şirket, devrolunan ortaklarına denk pay çıkartır.

5.       Pay dağılımı: Devrolunan ortaklarına, artan sermaye payları eşdeğer olarak verilir.

Bu yöntem, pay sahiplerinin haklarının korunmasını ve “ortaklık durumunun devamlılığını” sağlar. Hesaplamanın adil değerleme ilkesine göre yapılmalı ve bağımsız denetim kuruluşları ile değerleme uzmanlarının raporlarıyla desteklenmelidir.

Ortaklık Payları ve Hakların Korunması

TTK, birleşme işlemi nedeniyle devrolunan şirketteki ortakların haklarının zarar görmemesi için birtakım düzenlemeler öngörmüştür:

·         Devrolunan ortaklara, sahip oldukları paylara karşılık, devralan şirkette eşdeğer paylar tahsis edilir.

·         Varsa imtiyazlı paylar veya oydan yoksun paylar, eşdeğer haklar korunacak şekilde yeniden düzenlenir.

·         Denkleştirme ödemesi yapılabilir; ancak bu tutar, devralan şirkette tahsis edilen payların toplam değerinin %10’unu aşamaz.

Şirketler dilerse, birleşme sözleşmesinde ortaklara, devralan şirkette pay alma veya ayrılma akçesi talep etme arasında seçim yapma hakkı da sunabilir.

Birleşme Sözleşmesi, Raporu ve Genel Kurul Kararı

▪ Birleşme Sözleşmesi

Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organları arasında yazılı olarak düzenlenir. Bu sözleşme, TTK madde 146’da belirtilen unsurları taşımalıdır:

·         Şirketlerin unvanı, türü ve merkez adresleri

·         Birleşme türü (devralma veya yeni kuruluş)

·         Pay değişim oranları, varsa ayrılma akçesi

·         Varlıkların devrine ilişkin hükümler

·         Ortakların sahip olacağı yeni paylar ve haklar

▪ Birleşme Raporu

Yönetim organları tarafından hazırlanır ve birleşmenin gerekçesi, yasal etkileri, finansal sonuçları ve pay sahipleri üzerindeki etkileri detaylı şekilde açıklanır. Yeni kuruluş yöntemiyle birleşmelerde, kurulacak şirketin esas sözleşmesi de rapora eklenmelidir.

▪ Genel Kurul Kararı

Sözleşme ve rapor, birleşmeye katılan şirketlerin genel kurullarında onaylanmadıkça hukuken geçerli hâle gelmez. TTK madde 151’de belirtilen nisaplara uygun şekilde karar alınması ve kararın tescil edilmesi gerekir. Tescil sonrasında birleşme yürürlüğe girer ve devrolunan şirket infisah etmiş (hukuken sona ermiş) sayılır.

Mali ve Teknik İşlemler

·         Sermaye Artırımı: Devralan şirket, devrolunan ortaklara pay verebilmek için sermaye artırımı yapar.

·         Ara Bilanço: Birleşme sözleşmesiyle bilanço tarihi arasında 6 aydan fazla zaman geçmişse, şirketlerin ara bilanço düzenlemesi gerekir.

·         Tescil: Tüm belgeler hazırlandıktan sonra birleşme kararı ticaret siciline tescil ettirilir.

Tescil sonrası devralan şirket, devrolunanın tüm varlıklarını ve borçlarını işlem yapmadan devralmış olur. Ortaklık yapısı da bu doğrultuda şekillenir.

Birleşmenin Avantajları Nelerdir?

Şirket birleşmeleri, taraf şirketler için hem stratejik hem de operasyonel anlamda birçok avantaj sağlar:

·         Tasfiye sürecine gerek kalmaksızın tüzel kişilik yapısında dönüşüm sağlanır.

·         Maliyetlerin azaltılması ve operasyonel verimliliğin artırılması mümkündür.

·         Rekabet gücü artar, pazar payı genişleyebilir.

·         Kurumsal bilgi birikimi ve sermaye kaynakları bir araya gelir.

·         Özellikle büyüme hedefli şirketlerde süreklilik sağlanır.

Ancak her birleşme süreci kendi içinde karmaşık ve çok katmanlıdır. Bu nedenle sürecin her adımında deneyimli hukukçular ve mali danışmanlarla çalışmak önemlidir.

2024–2025 Gelişmeleri: SPK, Rekabet Kurumu ve Yeni Dinamikler

Rekabet Kurumu 2024 Verileri:

·         2024 yılı boyunca 311 birleşme ve devralma işlemi incelendi.

·         Bunların %42’si Türkiye merkezli şirketlerle ilgilidir.

·         Enerji, teknoloji, finans ve tarım sektörlerinde işlem sayısında artış gözlendi.

·         En fazla işlem gerçekleştiren ülkeler arasında Hollanda, Almanya ve ABD yer aldı.

·         Toplam işlem değeri 223 milyar TL, bunun 191,9 milyar TL’si özel sektör işlemleri oldu. (Rekabet Kurumu)

SPK Tebliğ Güncellemeleri:

·         “Birleşme ve Bölünme Tebliği (II-23.2)” ile ayrılma hakkı, kamuyu aydınlatma ve özel durum açıklamaları güncellendi.

·         Özellikle halka açık şirketlerde birleşme süreçlerine ilişkin şeffaflık ve yatırımcı haklarının korunması güçlendirildi. (SPL)

Kolaylaştırılmış Birleşmeler:

·         TTK m. 155 uyarınca; payların %90’ı tek elde toplanmışsa, genel kurul onayı aranmadan birleşme yapılabiliyor. Ancak bu sadece devralma şeklindeki birleşmeler için geçerli. ( İTO)

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

·         Belgelerin Tamlığı: Sözleşme, rapor, değerleme ve bildirim belgeleri eksiksiz hazırlanmalı.

·         Zamanlama: Ticaret sicil tescili, pay sahiplerinin inceleme süresi ve genel kurul tarihleri uyumlu olmalı.

·         Yasal Bildirimler: SPK, Rekabet Kurumu ve Ticaret Sicil Müdürlüğü ile resmi süreçler eksiksiz yürütülmeli.

·         Değerleme Süreci: Pay değişim oranı için bağımsız değerleme ve adil görüş raporu alınmalı.

·         Kurumsal Uyum: İşçi, alacaklı ve çevresel sorumluluklar gibi unsurlar da göz önünde bulundurulmalı.

Yeni Nesil Büyümenin Temeli

Şirket birleşmeleri, doğru strateji ve güçlü bir hukuki altyapı ile yürütüldüğünde sadece ölçek büyümesi değil; pazar payı artışı, maliyet verimliliği ve rekabet avantajı da sağlar. 2024–2025 döneminde artan regülasyonlar ve yatırımcı hassasiyeti göz önüne alındığında, birleşme süreçlerinin profesyonelce planlanması, şirketler için fark yaratacaktır.

İster birleşme sürecini yöneten bir yönetici, ister danışman, isterse yatırımcı olun; birleşme sözleşmeleri ve pay değişim oranlarına dair bu temel bilgileri dikkate alarak süreci sağlıklı bir zeminde yürütmek artık her zamankinden daha önemli.

Not: Bu makale, hukuki konulara ilgi duyan kişilerin genel bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır; ve hukuki danışmanlık yerine geçmez Kapsamlı bir kaynak olma iddiası taşımaz ve yasal tavsiye olarak değerlendirilmemelidir.