Sözlü Vasiyetname Her Zaman Geçerli Midir?

Miras hukukunun temel ilkelerinden biri, miras bırakanın son iradesine saygı duyulmasıdır. Ancak bu ilke, her koşulda sınırsız değildir. Özellikle şekil şartlarına sıkı sıkıya bağlı olan vasiyetnameler, hukuki güvenliğin sağlanması adına kanun koyucu tarafından belirli kurallara bağlanmıştır.

Bu bağlamda sözlü vasiyetname, istisnai bir vasiyet türü olup çok dar şartlar altında geçerlilik kazanır. Aksi hâlde, vasiyetnamenin hükümsüzlüğü gündeme gelir.

Sözlü Vasiyetname Nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun 539. maddesi uyarınca sözlü vasiyetname; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş veya benzeri olağanüstü hâller sebebiyle miras bırakanın yazılı ya da resmi vasiyetname yapmasının mümkün olmadığı durumlarda başvurulabilen bir yoldur.

Bu vasiyet türünde mirasbırakan, son arzularını iki tanığa aynı anda açıklamak zorundadır. Tanıkların bu beyanı vakit kaybetmeden yazıya dökmesi veya yetkili makama bildirmesi gerekmektedir.

Neden İstisnaidir?

Sözlü vasiyetname, ispatı zor, kötüye kullanıma açık ve mirasçılar arasında ihtilaf doğurma ihtimali yüksek bir hukuki işlemdir. Bu sebeple kanun koyucu, sözlü vasiyetnameyi ancak olağan vasiyet yollarının fiilen imkânsız olduğu hâllerde kabul etmiş; bu istisnayı da sıkı şekil şartlarına bağlamıştır.

SÖZLÜ VASİYETNAMENİN HÜKÜMSÜZLÜĞÜNE YOL AÇAN HALLER

1. Olağanüstü Hâlin Gerçekte Mevcut Olmaması

Miras bırakanın, yazılı veya resmi vasiyetname yapabilecek durumda olmasına rağmen sözlü vasiyetnameye başvurması hâlinde, bu vasiyetname başlangıçtan itibaren geçersiz kabul edilir. Olağanüstü hâlin varlığı, sonradan geniş yorumlanamaz.

2. Tanık Sayısının veya Niteliklerinin Eksikliği

Sözlü vasiyetname için iki tanığın aynı anda hazır bulunması zorunludur. Ayrıca tanıkların; fiil ehliyetine sahip, okur-yazar ve mirastan menfaati bulunmayan kişiler olması gerekir. Bu şartları taşımayan tanıklarca aktarılan beyanlar, vasiyetnameyi hükümsüz kılar.

3. Tanık Beyanının Usulüne Uygun Şekilde Aktarılmaması

Tanıkların, mirasbırakanın sözlü beyanını gecikmeksizin yazıya dökmesi ve sulh veya asliye mahkemesine teslim etmesi ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini, onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hakime beyan etmeleri gerekir. Bu yükümlülüğün ihlali, vasiyetnamenin geçerliliğini ortadan kaldırır.

4. Olağan Şartların Ortadan Kalkmasına Rağmen Yazılı Vasiyet Yapılmaması

Türk Medeni Kanunu, olağanüstü hâlin sona ermesinden sonra mirasbırakana bir ay içinde yazılı veya resmi vasiyetname yapma imkânı tanımaktadır. Bu süre içinde yeni bir vasiyetname yapılmazsa, sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümsüz hâle gelir.

5. İrade Sakatlığı Halleri

Miras bırakanın tehdit, baskı, aldatma veya ayırt etme gücünden yoksun olduğu bir anda sözlü vasiyetname yapması hâlinde, vasiyetname iptal edilebilir. Bu durum, özellikle tanık anlatımlarının çelişkili olduğu dosyalarda yargısal denetimin önemini artırır.

HÜKÜMSÜZLÜĞÜN HUKUKİ SONUÇLARI

Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Sözlü vasiyetnamenin hükümsüz sayılması hâlinde, miras ya önceki geçerli vasiyetnamelere göre ya da bunlar yoksa yasal mirasçılık hükümlerine göre paylaştırılır. Hükümsüz bir vasiyetnameye dayanılarak kazanılmış hak iddia edilemez.

Dava Yolu Açık mıdır?

Sözlü vasiyetnamenin geçersizliği, iptal davası veya tespit davası yoluyla mahkemeye taşınabilir. Uygulamada bu davalar çoğu zaman tanık beyanları, sağlık raporları ve olayın gerçekleştiği koşullar üzerinden değerlendirilir.

SONUÇ: SON İRADENİN KORUNMASI MI, HUKUKİ GÜVENLİK Mİ?

Sözlü vasiyetname, mirasbırakanın son iradesini korumayı amaçlayan istisnai bir araçtır; ancak bu araç hukuki güvenliğin önüne geçecek şekilde geniş yorumlanamaz. Kanunun öngördüğü şartlara uyulmaksızın yapılan sözlü vasiyetnameler, miras uyuşmazlıklarını çözmek yerine derinleştirir.

Bu nedenle, olağan koşullarda resmi veya el yazılı vasiyetnamenin tercih edilmesi, hem miras bırakanın iradesinin sağlıklı şekilde hayata geçirilmesi hem de mirasçıların haklarının korunması açısından hayati öneme sahiptir.

Not: Bu makale, hukuki konulara ilgi duyan kişilerin genel bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır; ve hukuki danışmanlık yerine geçmez Kapsamlı bir kaynak olma iddiası taşımaz ve yasal tavsiye olarak değerlendirilmemelidir.