HUKUKİ SÜREÇLERDE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI: İMKÂN, SINIR VE SORUMLULUK

Yapay zekâ araçları dava dosyaları için dilekçe taslağı oluşturma ve emsal karar tarama gibi işlemlerde avukatlara önemli bir zaman kazandırıyor. Hukuk dünyası bu yeni teknolojiyle büyük bir ivme yakalıyor. Ama bu hıza kapılıp hukuki geçerliliği ve mesleki sınırları göz ardı etmek telafisi imkânsız riskler barındırıyor.

Yapay zekanın hukuk alanındaki yeri, artık yalnızca teknoloji gündeminin değil, meslek etiği tartışmalarının da merkezinde. Sözleşme inceleme, hukuki araştırma, dilekçe taslağı hazırlama ve içtihat taraması gibi işlemlerde yapay zekâ araçlarına başvuru her geçen gün yaygınlaşıyor. Bu yaygınlaşma, beraberinde pratik sorular getiriyor: Yapay zekâ ile hazırlanan hukuki metinler ne ölçüde güvenilirdir? Avukatın mesleki sorumluluğu bu araçların kullanımıyla nasıl şekilleniyor? Müvekkil bilgilerinin yapay zekâ sistemlerine aktarılması hangi hukuki riskleri doğuruyor?

Bu soruların yanıtları, teknolojinin kendisinden çok onu kullananların yükümlülüklerinde gizli.

Dilekçe ve Savunma Hazırlamada Temel Risk

Yapay zekâ sistemlerinin hukuki kullanımında en kritik güvenilirlik sorunu, var olmayan mahkeme kararları, yanlış kanun maddeleri veya hatalı hukuki değerlendirmeler üretebilmeleridir. Teknoloji literatüründe "halüsinasyon" olarak adlandırılan bu durum, gündelik içerik üretiminde tolere edilebilir bir hata payı gibi görünse de hukuki metinlerde doğrudan yaptırım riskine dönüşebiliyor.

Bu riskin en bilinen örneği, 2023 yılında ABD'de görülen Mata v. Avianca davasıdır. Avukatlar, mahkemeye sundukları dilekçede yapay zekanın ürettiği ve gerçekte var olmayan emsal kararlara dayandı. New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi, söz konusu avukatlar hakkında disiplin süreci başlatarak para cezasına hükmetti.

Avukat Açısından: Sorumluluk Devredilemiyor

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 34. maddesi, avukatların üstlendikleri görevleri özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmekle yükümlü olduğunu düzenlemektedir. Bu yükümlülük, kullanılan araçtan bağımsız olarak geçerliliğini korur.

Dilekçenin bir yapay zekâ taslağından hareketle hazırlanmış olması, içeriğin hukuki doğruluğundan avukatın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Mahkemeye sunulan her metnin, ilgili mevzuat ve güncel içtihat açısından avukat tarafından doğrulanması zorunludur.

Aynı kanunun 36. maddesiyle güvence altına alınan mesleki sır yükümlülüğü de bu noktada devreye giriyor. Müvekkile ait bilgilerin açık yapay zekâ platformlarına aktarılması, 6698 sayılı KVKK'nın 12. maddesiyle düzenlenen veri güvenliği yükümlülüğüyle çelişebilmekte ve avukat bakımından ek bir hukuki risk oluşturabiliyor.

Kişisel Savunma Açısından: Daha Fazla Dikkat Gerekiyor

Hukuki yardıma erişimin kısıtlı olduğu durumlarda ya da basit hukuki işlemlerde, bireylerin kendi dilekçe veya itirazlarını hazırlamak amacıyla yapay zekaya başvurduğu görülüyor. Bu kullanım, uygulamada bazı avantajlar sunsa da göz ardı edilmemesi gereken riskler taşıyor.

Yapay zekâ, Türk hukukundaki güncel mevzuat değişikliklerini, Yargıtay içtihadının son halini ya da somut davaya özgü usul şartlarını her zaman doğru yansıtmayabiliyor. HMK'nın 119. maddesi uyarınca dava dilekçelerinde aranan usul şartlarının eksik karşılanması, hak kaybına yol açabilmektedir. Yapay zekanın ürettiği taslağın bu şartları taşıyıp taşımadığını değerlendirmek ise teknik bir hukuki bilgi gerektiriyor.

Kişisel savunma hazırlanırken yapay zekadan yararlanmak, sürecin hiçbir aşamasında bir uzmanın değerlendirmesinin yerini tutmuyor. Bu araçlar en fazla ön bilgi edinme veya taslak oluşturma aşamasında işlev görebilir.

Yapay zekâ, hukuki süreçlerde gerçek bir verimlilik aracı olabilir. Ancak üretilen içeriğin doğrulanması, müvekkil verilerinin korunması ve mesleki sorumluluk bilincinin korunması, bu araçların fayda sağlaması için vazgeçilmez koşullardır. Hukuki süreçlerde hız kazanmak değerlidir, ancak doğruluğun yerini alamaz.